مفاهیم زیست اخترشناسی

جستجوی حیات در خارج از محیط کره زمین، یعنی در سایر کرات منظومه شمسی و حتی سیارات فراخورشیدی، همواره یکی از جذاب ترین و در عین حال چالش برانگیز ترین مسائل علمی دهه های اخیر بوده است.

برخی افراد صرفا جستجوگران بشقاب پرنده ها بر روی زمین هستند که شاید از سمت بیگانگان فرازمینی باشند، و برخی دیگر نیز سعی می کنند این موضوع را از دیدگاه علمی تر و با کمک علوم زمین شناسی، زیست شناسی، فیزیک، شیمی، نجوم و کیهان شناسی بررسی کنند. علمی بین رشته ای که “زیست اخترشناسی” نامیده می شود.

این علم فقط به کشف تمدن های فرازمینی محدود نیست، بلکه احتمال وجود هر سطحی از حیات، حتی میکروارگانیسم ها را بر روی سیارات و قمرهای آنها بررسی می کند. کشف اقیانوسی از آب و حیات میکروبی در گذشته مریخ، مواد آلی موجود در سطح برخی اجرام مانند شهاب سنگ ها و کشف اقیانوس های پنهان در زیر لایه های یخی برخی از قمرهای سیارات مشتری و زحل، جملگی نشان دادند که احتمال تشکیل حیات حداقل در سطح میکروبی در جهان بسیار بیشتر از آن چیزی است که تاکنون تصور می شد.

به همین دلیل در مرحله بعد، کشف سیارات فراخورشیدی زیست پذیر در اولویت قرار گرفت تا با گسترش محدوده مطالعاتی احتمال کشف حیات فرازمینی افزایش یابد. اما تا به حال شواهد معتبری از موجودات فرازمینی خصوصا در سطح حیات پیچیده یا هوشمند به دست نیامده است. لذا در این کتاب به این موضوع خواهیم پرداخت که کشف نشدن آنها لزوما به معنی عدم وجود حیات فرازمینی در سایر نقاط جهان هستی نیست.

با این که علم زیست اخترشناسی در سال 1998 توسط ناسا بنیانگذاری شد و امروز حداقل 26 سال از تاسیس آن می گذرد، اما هنوز بسیار جوان است و جای کار زیادی دارد. امروزه خاستگاه اصلی این علم آمریکا و اروپا محسوب می شود. در این بین کشورهای آسیایی سهم بسیار ناچیزی دارند که آنهم متعلق به چین و ژاپن است.

اما در ایران زیست اخترشناسی به عنوان یک رشته آکادمیک و دانشگاهی هنوز کاملا ناشناخته است و در هیچ دانشگاهی وجود ندارد. تا به حال چند کتاب ترجمه شده در مورد زیست اخترشناسی و تمدن های بیگانه به زبان فارسی به چاپ رسیده است. با این حال هنوز جای خالی یک کتاب جامع تالیفی در این زمینه که به طور تخصصی و با استناد به منابع معتبر و جدید به بررسی موضوعات زیست اخترشناسی بپردازد، احساس می شود.

به همین دلیل در این کتاب سعی شده است که به طور تخصصی تر و با استناد به منابع و پژوهش های معتبر بین المللی به موضوع زیست شناسی فرازمینی یا زیست اخترشناسی پرداخته شود. به دلیل این که نقش شرایط زمین شناسی یک سیاره در خلق و تکامل حیات بر سطح آن اهمیت زیادی دارد، در کتاب پیش رو جنبه های زمین شناسی علم زیست اخترشناسی بیشتر مورد توجه قرار گرفته است.